Pomnik przy wjeździe na Wolny Obszar Celny
Na terenie dawnej Bazy Lotniczej Małaszewicze, obecnie przy wjeździe na Wolny Obszar Celny, znajduje się pomnik upamiętniający żołnierzy poległych we wrześniu 1939 roku podczas bombardowania lotniska. Jest to również symbol początku wojny i jej grozy na terenach gminy Terespol.
Tablica z nazwiskami
Na tablicy widnieje szesnaście nazwisk, stopni oraz dat śmierci wojskowych, którzy należeli do naziemnego personelu bazy lub jednej z eskadr tu stacjonujących. Już pobieżne spojrzenie na napisy wystarczy, aby zauważyć, że śmierć swoje największe żniwo zebrała podczas pierwszych i niespodziewanych nalotów z 1 września. Według zawartych tam informacji tego dnia poległo dziesięciu obrońców.
Wśród nich był sierżant Stanisław Dudka, który był szefem mechaników w 221. Eskadrze Bombowej. Trzech należało do 213. Eskadry Ćwiczebno-Bombowej: kpr. strz. Stanisław Wachowiak – instruktor strzelectwa, kpr. strz. rtg. Jan Ulczycki – radiotelegrafista oraz kpr. Stanisław Folej – mechanik. W przypadku kpr. Foleja zostało uwiecznione samo nazwisko, lecz dzięki opracowaniu „Księga lotników polskich poległych zmarłych i zaginionych 1939-1946” (tom 1) udało się ustalić jego imię.
Kolejnych pięciu służyło w kompanii lotniskowej: kpr. nadt. Marian Kusztelski, kpr. nadt. Tadeusz Malczewski – elektryk oraz szeregowi Jan Greczyk, Maksymilian Murawski i Jan Oksintycz. Listę zamyka szer. Franciszek Trygier z kompanii wartowniczej.
Polegli w kolejnych dniach
3 września zginęli dwaj piloci z 213. Eskadry Ćwiczebno-Bombowej. Kpt. pil. Józef Wyrzykowski był dowódcą tej jednostki. W niektórych opracowaniach jako dzień jego śmierci był też podawany 5 września. Za wcześniejszą datą przemawia jednak relacja naocznego świadka tego zdarzenia por. pil. Mieczysława Kaźmierczaka (ówczesnego szeregowego, elewa VI Kursu dla Strzelców Samolotowych-Radiotelegrafistów). Drugi poległy to plut. Czesław Winkler. Warto wspomnieć, że ów absolwent Podoficerskiej Szkoły Pilotażu w Bydgoszczy pochodził ze wsi Biała pod Białą Podlaską. Na grobie jego rodziców (stary cmentarz komunalny w Białej Podlaskiej) widnieje pamiątkowa poświęcona mu tablica.
6 września zginął por. obs. Zygmunt Malinowski, który służył w 222. Eskadrze Bombowej.
Na pomniku zostali upamiętnieni jeszcze trzej żołnierze: ppor. pil. Lucjan Brzostowski z 213. Eskadry Ćwiczebno-Bombowej, kpr. Stefan Pietrzak – mechanik z 221. Eskadry Bombowej oraz szer. Józef Czarnocki z kompanii lotniskowej. Polegli 17 września, ale nie na terenie Bazy Lotniczej Małaszewicze. Ich zestrzelony samolot rozbił się w okolicach Pińska podczas ewakuacji w kierunku na Rumunię.
We wspomnianym wcześniej opracowaniu pojawiają się jeszcze informacje o dodatkowych trzech wojskowych, którzy zginęli w czasie nalotów (1 września). To szeregowi służący w kompanii lotniskowej: Bolesław Brzeziński, Stanisław Pancewicz oraz Michał Sołtysiak.
Pamięć o bohaterach
Zapewne w wyniku bombardowań bazy przez Luftwaffe straty w ludziach były większe. Niestety w chaosie wojennym nie wszyscy zostali zidentyfikowani. Ci rozpoznani i nierozpoznani obrońcy spoczęli w większości imiennych lub bezimiennych mogiłach na wojennym cmentarzu w Brześciu nad Bugiem.
Co roku – 1 września, podczas uroczystości „Nasze Westerplatte” czcimy pamięć o nich i o tych, którzy przeżyli i walczyli dalej. Pamiętamy o naszych bohaterach gromkim zawołaniem wzywając ich do apelu. Pamiętamy o ich najwyższej ofierze, którą ponieśli w obronie Ojczyzny tej dużej i tej małej.
Źródło: Gmina Terespol
Fot. FB / Gmina Terespol
